Innovatie, waar vooruitgang ontstaat
Steven Johnson

De geschiedenis liegt er niet om: innovatie is een van de belangrijkste drijfveren voor échte maatschappelijke vooruitgang. Mensen verzinnen creatieve oplossingen voor problemen, en zorgen dat die oplossingen beschikbaar zijn voor het grote publiek. Voor mijn eigen werken heb ik onderzocht waar vooruitgang ontstaat in een waaier aan gebieden. Doel: begrijpen waar nieuwe ideeën met transformerende krachten vandaan komen en hoe ze verspreid geraken.

Hoe we innovatie beschrijven, is eigenlijk grappig: we hebben het altijd over een lichtje dat ging branden, over eurekamomenten waarin nieuwe ideeën de kop opstaken en plots de wereld veranderden. Mijn onderzoek naar de geschiedenis van transformerende ideeën doet daarentegen vermoeden dat het proces achter échte innovatie trager, geleidelijker verloopt. Mijn innovatiemodel heb ik de "langzame ingeving" gedoopt. Je krijgt een idee – een vage indruk, je voelt potentieel, je moet 't verder onderzoeken – maar je kan niet exact uitleggen wát je idee inhoudt.

Ik denk dat de meeste mensen het met me eens zijn als ik zeg dat het wereldwijde web een van de cruciaalste innovaties van de afgelopen 50 jaar is. En de manier waarop het ontstond, is een prachtige casestudy van de langzame ingeving. Tim Berners-Lee ging als jonge programmeur aan de slag bij CERN, het vermaarde Zwitserse fysicalabo. Zijn collega's waren briljante wetenschappers. Daarom besloot hij voor eigen gebruik een appje te ontwikkelen waarmee hij informatie kon bijhouden over alle interessante mensen die hij ontmoette. Een kleine database met links tussen mensen en de projecten waaraan ze werkten of de papers die ze aan het publiceren waren.

Op dat moment had hij geen platform voor wereldwijde communicatie voor ogen: zijn database was een hobby, iets waarmee hij zich in zijn vrije tijd bezighield. Maar hij bleef eraan werken, en doorheen de jaren begon het idee te evolueren. Uiteindelijk besefte hij dat hij een nieuwe architectuur voor wereldwijde communicatie had uitgetekend. Zijn oorspronkelijke idee was bescheiden en eenvoudig, een fractie van wat het wereldwijde web zou worden.

Uit die ervaring van Berners-Lee leren we dat we ons beter kunnen toeleggen op onze langzame ingevingen. Eurekamomenten proberen uitlokken heeft weinig zin. Hoe je dat doet? Schrijf al je ideeën op, al zijn het fragmenten. En bekijk ze – heel bewust – maanden of zelfs jaren later opnieuw. De ingeving die je jaren geleden had, kan op dat moment oprecht nuttig blijken, omdat de markt veranderde of er een nieuwe technologie ontstond.

Daarnaast is samenwerking essentieel voor innovatie: vaak ontstaan de meest beloftevolle ideeën net op de grens tussen disciplines. Dat was bijvoorbeeld ook het geval toen Gutenberg de boekdrukpers uitvond. Hij had al heel wat complexe problemen van de baan geruimd: over de inkt, over de metalen die je nodig hebt voor een mobiele drukpers ... Wat hem geruime tijd ontbrak was een drukmechanisme. Redelijk essentieel als je probeert een drukpers uit te vinden, niet? Op een dag besloot hij een wijngaard te bezoeken en daar enkele wijntjes te nuttigen. Toevallig gebruikten ze daar een schroefpers om de druiven te persen. Zijn oog viel op het apparaat en hij zei: "dat is precies wat ik nodig heb". En zo begon hij bijbels te drukken met een technologie die eigenlijk ontworpen was om druiven te persen.

De geschiedenis van de innovatie is doorspekt met voorbeelden van uitwisselingen tussen disciplines. Als je de innovatiegeest van je bedrijfscultuur wilt boosten, is het volgens mij essentieel om inspiratie op te doen in branches waarmee de jouwe geen verband lijkt te houden. Je kunt dit ook zien als een argument voor diversiteit op de werkplek. Diversiteit is vandaag natuurlijk een soort mantra. Maar wanneer we het over diversiteit hebben, gaat het meestal over gelijke kansen of vertegenwoordiging, of zorgen dat onze teams leden hebben van verschillende afkomst. Om politieke redenen, of met het oog op sociale rechtvaardigheid. Een ander argument voor diverse teams? De teamleden zijn samen slimmer en creatiever.

Eindeloos veel onderzoek uit de sociale wetenschappen en sociale psychologie toont aan dat, hoe diverser je groep is, hoe waarschijnlijker het is dat ze originele oplossingen bedenkt voor problemen. Of het nu gaat om etnische afkomst, religieuze overtuiging, intellectuele achtergrond of verschillende disciplines – diversiteit leidt tot creativiteit. Gevolg: bonte gezelschappen met verschillende achtergronden, tradities en wereldbeschouwingen bedenken een bredere waaier aan mogelijke oplossingen, wat je ook probeert te doen – een nieuw product uitvinden? Een belangrijke zakelijke knoop doorhakken over de toekomst van je bedrijf?

Een van de efficiëntste manieren om het denkproces achter je product te diversifiëren, is je klanten betrekken. Welke verrassende toepassingen hebben je klanten verzonnen voor jouw product? Wat doen ze ermee dat jij totaal niet had verwacht? De hele wereld is vandaag verbonden – je kan je producten en diensten verkopen aan mensen uit alle uithoeken. Wees dus maar zeker dat je op verbazingwekkende toepassingen en aanpassingen van jouw product zal stoten, afhankelijk van het land of de stad waarin je actief bent.

Er zijn bewonderenswaardige voorbeelden van opkomende markten die de gevestigde markten plots voorbijschieten. In heel wat Afrikaanse landen hebben mensen bijvoorbeeld nooit vaste telefoons gehad. Ze brachten nooit een bezoek aan een traditionele bank met bankbedienden. Ze omarmden meteen de mobiele telefoon en begonnen online te bankieren. Zo sloegen ze een fase over waarin we honderd jaar vastzaten. Je zou dus kunnen zeggen dat die klanten waarschijnlijk het meest ontvankelijk zijn voor nieuwe mogelijkheden.

Je kunt veel leren uit wat zij doen, uit hoever ze gaan met de producten die jij aan hen verkoopt. Gebruik die afzetmarkten dus als inspiratiebron voor innovatieve ideeën en langzame ingevingen. Dat is een prachtige manier om nieuwe deuren te openen voor jouw bedrijf.

Steven is een populaire wetenschappelijke auteur. Hij maakt ook series en podcasts over de geschiedenis en de toekomst van innovatie. Nieuwe technologieën zorgen voor nieuwe kansen in de zakenwereld en Steven heeft enkele interessante ideeën over hoe je die opportuniteiten opspoort.